ИҚДОМИ НАВБАТИИ РАИЯТПАРВАРОНАИ ҶАНОБИ ОЛӢ - ТУҲФАИ АРЗАНДА ДАР АРАФАИ ТАҶЛИЛИ 35 - СОЛАГИИ ИСТИҚЛОЛИЯТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН

 

Гузаштӣ бар касе, к - ӯ бар ту зулме кард, бо ӯ кун,

Ки бахшиш беҳтарин давлат бувад дар олами фонӣ.

Ба рағми он касе, к - ӯ душманӣ варзад, ту некӣ кун,

Бизан бар ҷони ӯ ханҷар ба некӯкориву эҳсонӣ.

 

Оре, авф кардан яке аз бузургтарин хислатҳои неки инсонӣ ба шумор рафта, нишонаи қувваи ботинӣ, бузургдилӣ ва инсондӯстӣ мебошад. Яке аз падидаҳои муҳими ҳуқуқӣ ва башардӯстона ба ҳисоб рафта, бо мақсади нишон додани раҳму шафқат ва фароҳам овардани имконияти ислоҳ барои шахсоне, ки ҷиноят содир намудаанд, қабул карда мешавад.

 

Авф на танҳо як санади ҳуқуқӣ, балки зуҳури инсондӯстӣ ва имконияти нав барои оғоз кардани зиндагии шоиста ва муфид барои ҷомеа мебошад.

 

Авф нишонаи заъф нест. Баръакс, барои бахшидан инсон бояд иродаи қавӣ ва қалби бузург дошта бошад. На ҳар кас метавонад аз гуноҳ гузашта, муносибати некро нигоҳ дорад. Авф амали ҷавонмардона аст, ки бузургии шахсро нишон медиҳад.

 

Қабули Қонун «Дар бораи авф» ифодаи сиёсати инсондӯстонаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон буда, ба шахсоне, ки даст ба ҷиноят задаанд, имкон медиҳад, ки ислоҳ шаванд, ба назди наздикону пайвандони худ баргашта, ба кору фаъолияти созанда машғул шаванд.

 

Қабули қонуни авф нишонаи сиёсати инсондӯстона ва ғамхорӣ нисбат ба шаҳрвандон буда, барои таҳкими суботи ҷомеа ва тарбияи эҳтиром ба қонун мусоидат мекунад.

 

Дар Тоҷикистон бори охир моҳи марти соли 2025 авфи тақрибан нуҳсад зиндонӣ эълон шуд. Аз он пеш, моҳи сентябри соли 2021 ва ба ифтихори 30-солагии Истиқлолият, ёздаҳуним ҳазор кас аз ҷавобгарии ҷиноӣ ва адои ҷазо озод гардиданд.

 

Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба муносибати 35-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва бо истифода аз ҳуқуқи конститутсионии худ 16 июн лоиҳаи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи авф»-ро ба Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод карданд ва баъд аз қабули Қонун ба он имзо гузоштанд.

 

Қонуни авф ба 18038 (ҳаждаҳ ҳазору сию ҳашт) маҳкумшуда татбиқ мегардад. Аз ҷумла, аз ҷойҳои маҳрумӣ аз озодӣ, аз муассисаҳои сукунатӣ ва ҷазоҳои дигари ба маҳрумӣ аз озодӣ алоқаманднабуда 11305 (ёздаҳ ҳазору сесаду панҷ) нафар озод мешавад. Муҳлати адонагардидаи ҷазои 6733 (шаш ҳазору ҳафсаду сию се) нафар кам карда мешавад.

 

Қонун нисбат ба занон ва ноболиғон имтиёзҳои бештарро пешбинӣ мекунад. Аз 507 (панҷсаду ҳафт) нафар занон, ки адои ҷазо менамоянд, 248 (дусаду чилу ҳашт) нафар аз адои боқимондаи ҷазо озод мегарданд ва нисбат ба 259 (дусаду панҷоҳу нуҳ) нафар муҳлати адои ҷазо кам карда мешавад. Аз 134 (яксаду сию чор) нафар ноболиғе, ки адои ҷазо менамояд, 99 (наваду нуҳ) нафар аз адои боқимондаи ҷазо озод гардида, нисбат ба 35 (сию панҷ) нафар муҳлати боқимондаи адои ҷазо кам карда мешавад.

 

Қонун «Дар бораи авф» инчунин нисбат ба шахсоне, ки парвандаи онҳо дар пешбурди мақомоти судӣ, таҳқиқ ва тафтиш қарор дорад, татбиқ мегардад.

 

Ин тасмими Пешвои миллат бори дигар собит сохт, ки инсондӯстӣ ва бахшиш аз волотарин арзишҳои сиёсати Сарвари давлати мо мебошанд. Авфи ҳазорон нафар нишонаи равшании қалби бузург ва ғамхории падаронаи президенти мамалакат нисбат ба ҳар як шаҳрванди кишвар аст. Ин иқдоми наҷиб ба оилаҳои зиёд нуру шодӣ бахшида, ба гуноҳкорон имкони дубораи баргашт ба ҳаёти солим ва созандаро медиҳад.

Тибқи нақшаи чорабиниҳои илмӣ дар Институти илмҳои гуманитарии ба номи академик Б. Искандарови Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон дар ҳамкорӣ бо Институти биологии Помир ба номи Х. Юсуфбекови АМИТ, маҳфили навбатии «Сарварони сиёсӣ» таҳти унвони «Олими сиёсатмадор» баргузор гардид.

 

Дар чорабинӣ академики АМИТ, собиқ вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Акрамшо Фелалиев иштирок ва суханронӣ намуд.

 

Маҳфилро бо сухани ифтитоҳӣ муовини директори Институти илмҳои гуманитарӣ оид ба илм ва таълим, доктори илми филология Абдулназарзода Абдулназар Абдулқодир оғоз бахшида, оиди хизматҳои шоёни Фелалиев Акрамшо ба ҳайси сиёсатмадор, вазифаи ӯ дар Маҷлиси намояндагони маҷлиси миллии маҷлиси олии Ҷумҳурии Тоҷикистон маълумот манзур намуд. Ҳамзамон, номбурда оиди бартарӣ ва мушкилоти дар сатҳи сиёсат фаъолият кардани олим андешаронӣ намуд.

 

Сипас муовини директори Институти биологии Помир, номзади илмҳои биология Гулбахт Хуҷаназарова суханронӣ намуда, дар хусуси ҳаёт ва фаъолияти илмии Фелалиев Акрамшо маълумот дод ва барои корҳои минбаъдаи ӯ комёбиҳоро таманно намуд.

 

Дар рафти ҷаласа собиқ вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, корманди шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, академик Акрамшо Фелалиев дар мавзуи «Самараи заҳмат - пирӯзист» маърузаи муфассал ироа намуд. Мавсуф дар баромади худ доир ба масъалаҳои муҳимми илму маориф, нақши илми муосир дар рушди ҷомеа ва сиёсати созандаи давлати Тоҷикистон дар самти дастгирии соҳаи илм ва тарбияи кадрҳои баландихтисоси илмӣ гузориш пешниҳод намуд. Баромадкунанда махсусан таъкид дошт, ки кадрҳои ҷавони имрӯза бояд дар баробари содиқ будан ба ҷодаи илм, ҳисси баланди ватандӯстӣ дошта, ба сиёсати созандаи давлат ҳамеша содиқ бимонанд.

 

Зимни баромад академик А. Фелалиев ба аҳаммияти пайванди ногусаринии илм ва сиёсат, саҳми фаъоли ҷавонон дар пешрафти кишвар ва зарурати истифодаи технологияву донишҳои муосир барои ҳалли масъалаҳои муҳимми ҷомеа таваҷҷуҳи махсус зоҳир намуд.

 

Маҳфил дар фазои озоду самимӣ ва мубоҳисавии илмӣ ҷараён гирифт. Иштирокчиён ва ходимони илмӣ имконият пайдо карданд, ки ба саволҳои худ посухҳои мушаххас гирифта, доир ба масъалаҳои гуногуни илмӣ ва ҷамъиятӣ мубодилаи афкор намоянд.

Дар анҷоми чорабинӣ, роҳбарият ва иштирокчиёни маҳфил ба академик Акрамшо Фелалиев барои суҳбати судманд, андешаҳои арзишманди илмию сиёсӣ ва маслиҳатҳои муфид изҳори сипосу миннатдорӣ намуданд.

ТАШАББУСҲОИ ҶАҲОНИИ ТОҶИКИСТОН ДАР СОҲАИ ОБ ВА АҲАМИЯТИ ҶОИЗАИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ ОН

 

Аз оғози солҳои 2000-ум Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, ба масъалаи об ҳамчун яке аз муҳимтарин омилҳои таъмини ҳаёти инсон ва рушди устувори ҷомеа таваҷҷуҳи хосса зоҳир намуданд. Ин таваҷҷуҳ тасодуфӣ набуд, зеро об аз қадим ҳамчун сарчашмаи ҳаёт ва асоси пешрафти ҷомеа эътироф шудааст. Дар байни мардум низ мақоли маъруфи «обу ободӣ» паҳн гардидааст, ки ҳар ҷое об ҳаст, ҳаёт, шукуфоӣ ва пешрафт вуҷуд дорад ва дар ҷойҳое, ки аз неъмати об маҳруманд, рушди иҷтимоӣ ва иқтисодӣ низ бо мушкилот рӯбарӯ ҳастанд.

 

Имрӯз, дар шароите, ки ҷаҳон бо паёмадҳои тағйирёбии иқлим, обшавии пиряхҳо, хушксолӣ ва коҳиши захираҳои обӣ рӯбарӯ аст, масъалаи дастрасӣ ба оби тоза ба яке аз мушкилоти ҷиддии башарият табдил ёфтааст. Тоҷикистон, ки дорои захираҳои бузурги обӣ мебошад ва қисми зиёди обҳои минтақа аз қаламрави он сарчашма мегиранд, аз аввалин кишварҳое буд, ки ба ин мушкилоти глобалӣ таваҷҷуҳи ҷомеаи байналмилалиро ҷалб намуд. Маҳз бо дарназардошти аҳамияти ҳаётии об ва зарурати ҳифзи он Президенти мамлакат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ташаббусҳои зиёди байналмилалиро дар ин самт пешниҳод карданд.

 

Яке аз муҳимтарин дастовардҳои Тоҷикистон ин қабули Қатъномаи Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид аз 21 декабри соли 2016 таҳти унвони “Даҳсолаи байналмилалии амал “Об барои рушди устувор” солҳои 2018–2028” мебошад. Ин қатънома бо дастгирии 177 кишвари узви СММ қабул гардида, аз эътирофи васеи ҷомеаи ҷаҳонӣ нисбат ба аҳамияти ташаббусҳои Тоҷикистон дар соҳаи об шаҳодат медиҳад.

 

Бояд зикр намуд, ки пешниҳоди таъсиси Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор» бори аввал аз ҷониби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар ҷараёни Форуми VII ҷаҳонии об, ки дар Ҷумҳурии Корея баргузор гардид, ба миён гузошта шуда буд. Ин ташаббус аз ҷониби кишварҳои ҷаҳон ҷонибдорӣ ёфта, баъдан ба санади муҳими байналмилалии СММ табдил ёфт.

 

Ҳамин тариқ, бо ташаббуси Ҷумҳурии Тоҷикистон ва дастгирии ҷомеаи ҷаҳонӣ як қатор иқдомҳои муҳим дар соҳаи об амалӣ гардиданд, аз ҷумла эълон шудани “Соли байналмилалии оби тоза”, “Даҳсолаи байналмилалии амал “Об барои ҳаёт” ва “Соли байналмилалии ҳамкорӣ дар соҳаи об”. Ин ташаббусҳо ба таҳкими ҳамкории байналмилалӣ, истифодаи оқилонаи захираҳои об ва ҷалби таваҷҷуҳи ҷомеаи ҷаҳон ба масъалаҳои марбут ба об мусоидат намуданд.

 

Дар идомаи ин сиёсати созанда, моҳи майи соли 2026 Ҷоизаи байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи об таъсис дода шуд. Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон таъкид намуданд, ки «ин ҷоиза барои эътироф намудани саҳми барҷаста дар рушди ҳамкории байналмилалӣ, таҳқиқоти илмӣ, сиёсати устувори об ва пешбурди роҳҳои ҳалли муассири мушкилоти ҷаҳонии об нигаронида шудааст». Таъсиси ин ҷоиза боз як қадами муҳим дар роҳи таҳкими нақши Тоҷикистон ҳамчун пешоҳанги ташаббусҳои байналмилалии об ва ҳавасмандгардонии талошҳои ҷаҳонӣ барои ҳалли масъалаҳои марбут ба захираҳои об ба шумор меравад.

 

Ҷоизаи байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи об аҳамияти бузурги сиёсӣ, илмӣ ва башардӯстона дошта, ба қадрдонӣ ва ҳавасманд намудани муҳаққиқон, ташкилотҳо, ниҳодҳои байналмилалӣ ва дигар субъектҳое равона шудааст, ки дар ҳалли масъалаҳои марбут ба захираҳои об, таъмини амнияти об, ҳифзи экосистемаҳои вобаста ба об, рушди идоракунии устувори захираҳои об ва таҳкими ҳамкориҳои байналмилалӣ саҳми назаррас мегузоранд. Ин ҷоиза идомаи мантиқии ташаббусҳои ҷаҳонии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи об буда, мақоми кишварро ҳамчун яке аз пешоҳангони рӯзномаи ҷаҳонии об боз ҳам таҳким мебахшад.

 

Моҳияти асосии ин ҷоиза дар он ифода меёбад, ки тавассути эътироф ва қадрдонии дастовардҳои беҳтарин дар соҳаи об диққати ҷомеаи ҷаҳонӣ ба мушкилоти рӯзафзуни вобаста ба захираҳои об ҷалб карда мешавад. Имрӯз ҷаҳон бо таҳдидҳои ҷиддӣ, аз ҷумла тағйирёбии иқлим, обшавии пиряхҳо, афзоиши талабот ба об, камшавии захираҳои оби тоза, ифлосшавии манбаъҳои об ва нобаробарии дастрасӣ ба оби ошомиданӣ рӯ ба рӯ мебошад. Дар чунин шароит, ҷоиза метавонад ҳамчун воситаи муҳими ташвиқ ва тарғиби роҳҳои ҳал, технологияҳои инноватсионӣ ва таҷрибаҳои пешрафта барои муқовимат ба ин таҳдидҳо хизмат намояд.

 

Баъдан ин ҷоиза барои рушди илм ва навоварӣ дар соҳаи об заминаи мусоид фароҳам меорад. Қадрдонии таҳқиқоти илмӣ, дастовардҳои технологӣ ва лоиҳаҳои амалии муваффақ муҳаққиқон ва мутахассисонро ба ҷустуҷӯи роҳҳои нави истифодаи самаранок ва ҳифзи захираҳои об ҳавасманд месозад. Ин раванд метавонад ба рушди технологияҳои каммасрафи об, пешгӯии захираҳои об, баланд бардоштани самаранокии обёрӣ ва истифодаи устувори об дар бахшҳои гуногуни иқтисод мусоидат намояд.

 

Барои ҷомеаи ҷаҳонӣ ин ҷоиза ҳамчун минбари бонуфузи байналмилалӣ барои мубодилаи дониш, таҷриба ва ташаббусҳои муваффақ дар соҳаи об хизмат хоҳад кард. Он имконият фароҳам меорад, ки намояндагони давлатҳо, созмонҳои байналмилалӣ, марказҳои илмӣ ва ҷомеаи шаҳрвандӣ дар атрофи масъалаҳои муҳимми об муттаҳид гардида, роҳҳои ҳалли муштаракро ҷустуҷӯ намоянд. Дар натиҷа, таҷрибаҳои муваффақи як кишвар ё минтақа метавонанд дар дигар минтақаҳои ҷаҳон низ татбиқ гардида, ба беҳтар гардидани идоракунии захираҳои об дар сатҳи байналмилалӣ мусоидат кунанд.

 

Ҳамзамон, ҷоиза ба таҳкими муносибатҳои байналмилалӣ дар соҳаи об ҳамчун воситаи муҳими таҳкими сулҳ, эътимод ва ҳамкорӣ миёни давлатҳо мусоидат мекунад. Азбаски захираҳои зиёди об хусусияти фаромарзӣ доранд, идоракунии самараноки онҳо танҳо дар асоси муколама ва ҳамкории созанда имконпазир аст. Дар ин замина, ҷоиза метавонад, барои тарғиби арзишҳои ҳамкорӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва масъулияти муштарак нисбат ба захираҳои об саҳми арзанда гузорад.

 

Дар маҷмуъ, Ҷоизаи байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар соҳаи об на танҳо воситаи эътироф ва қадрдонии хизматҳои арзанда, балки заминаи муҳим барои рушди ҳамкориҳои байналмилалӣ, пешбурди илм ва инноватсия, ҳифзи муҳити зист ва татбиқи ҳадафҳои рушди устувор мебошад. Он метавонад ба сафарбар намудани неруҳои илмӣ, сиёсӣ ва ҷомеаи шаҳрвандӣ барои ҳалли мушкилоти глобалии об мусоидат намуда, дар таъмини амнияти об ва рушди устувори инсоният нақши муассир бозад.