ДИФОИ БОМУВАФФАҚИЯТИ РИСОЛАИ ДОКТОРИИ БЕҲРОНШО ҶУМЪА САИДЯХЁ

ИНСТИТУТИ ИЛМҲОИ ГУМАНИТАРИИ БА НОМИ АКАДЕМИК Б. ИСКАНДАРОВИ АМИТ

ДИФОИ БОМУВАФФАҚИЯТИ РИСОЛАИ ДОКТОРИИ БЕҲРОНШО ҶУМЪА САИДЯХЁ

Дар Шурои дисертатсионии назди Институти илмҳои гуманитарии ба номи академик Б. Искандарови Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон дифои рисолаи доктории Беҳроншо Ҷумъа Саидяҳё бо муваффақият баргузор гардид. Рисолаи илмии унвонҷӯ таҳти унвони «Насирхусравоведение в постсоветском пространстве (Таджикистан и Россия): историография и методологические инструментарии» бо қарори шӯрои диссертатсионии Д 73.1.015.02 аз 8 апрели соли 2026 баҳои баланд гирифта, муаллифи он ба дарёфти дараҷаи илмии доктори илмҳои филология аз рӯйи ихтисоси 5.9.2 – адабиёти халқҳои ҷаҳон (адабиёти форсӣ ва тоҷикӣ) сазовор дониста шуд.

Қобили зикр аст, ки рисолаи мазкур дар шуъбаи фолклор ва адабиёти Институти илмҳои гуманитарии ба номи академик Б. Искандарови АМИТ анҷом ёфта, ба таҳқиқи ҳамаҷонибаи ҷойгоҳ, марҳилаҳои ташаккул ва рушди насирхусравшиносӣ дар фазои баъди давраи шӯравӣ бахшида шудааст. Дар хулосаи шӯро таъкид шудааст, ки рисола ҳамчун як таҳқиқоти мустақилу анҷомёфта дорои аҳаммияти назариявӣ ва амалӣ буда, дар он таҳлили мукаммали таърихнигорӣ, равишҳои методологӣ, ҷанбаҳои адабиётшиносӣ, фалсафию динӣ ва матншиносии мероси Носири Хусрав ба анҷом расонида шудааст.

Мушовири илмии унвонҷӯ доктори илмҳои филология, директори Институти илмҳои гуманитарии ба номи академик Б. Искандарови АМИТ Қаландариён Ҳоким Сафар, ҳамзамон муқарризони расмӣ доктори илмҳои филология, профессор Солеҳов Шамсидин Аслидинович, доктори илмҳои филология, профессор Исрофилов Шарифмурод Раҳимович ва доктори илмҳои филология, профессор Очилова Меҳринисо Илҳомовна баромад намуда, зимни суханрониҳои худ аҳаммияти илмӣ, навгонӣ ва арзиши назариявию амалии рисоларо таъкид карданд. Онҳо саҳми унвонҷӯро дар таҳқиқи ҳамаҷонибаи масъалаи матраҳшуда назаррас арзёбӣ намуда, иброз доштанд, ки муҳтавои рисола ба талаботи корҳои илмии сатҳи докторӣ ҷавобгӯ буда, натиҷаҳои он барои рушди минбаъдаи адабиётшиносии ватанӣ ва таҳқиқоти марбут ба мероси Носири Хусрав аҳаммияти муҳим дорад. Ҳамчунин зикр гардид, ки муаллиф дар ҷараёни ҳимоя ба ҳамаи суолҳои пешниҳодшуда ҷавобҳои қонеъкунанда ва асоснок манзур намуда, сатҳи баланди омодагии илмии худро собит сохт.

Раёсату ҳайати кормандони Институти илмҳои гуманитарии ба номи академик Б. Искандарови АМИТ, ҳамчунин ҳамаи аъзоёни Шӯрои диссертатсионии назди Институти номбурда Беҳроншо Ҷумъа Саидяҳёро ба муносибати дифои бомуваффақияти рисолаи докторӣ самимона табрик гуфта, ба ӯ дар фаъолияти илмӣ, таълимӣ ва эҷодӣ комёбиҳои боз ҳам бештар орзу менамоянд.

Ин дастоварди муҳимро ба мушовири илмӣ, доктори илмҳои филология Қаландарӣён Ҳоким Сафар низ самимона шодбош гуфта, ба устод барои роҳнамоии пурмаҳсул, заҳмати арзишманд ва саҳми босазо дар тарбияи кадрҳои илмӣ изҳори сипос менамоем.

Бигузор ин муваффақияти илмӣ оғози марҳилаи нави дастовардҳои назаррас дар роҳи хизмат ба илму маърифат, рушди адабиётшиносии миллӣ ва таҳкими нуфузи илми тоҷик бошад.

ҶАШНИ НАВРӮЗИ ОЛАМАФРӮЗ ДАР ШАҲРАКИ АКАДЕМӢ

ҶАШНИ НАВРӮЗИ ОЛАМАФРӮЗ ДАР ШАҲРАКИ АКАДЕМӢ

Бо ибтикори се муассисаи илмӣ-таълимии ВМКБ: Институти илмҳои гуманитарии ба номи Б. Искандарови АМИТ, Институти биологии Помир ва Филиали Дониикии Помир ҷашни Наврӯзи байналмилалӣ бо тантана ва руҳияи баланд баргузор гардид. Ин ҳамоиши идона бозгӯйи ҳамбастагӣ, эҳтиром ба арзишҳои миллӣ ва арҷгузорӣ ба суннатҳои неки ниёгон буда, бо иштироки олимон, омӯзгорон, кормандон ва меҳмонони расмӣ дар фазои саршор аз шодиву сурур доир шуд.

Тантана аз пешвози меҳмонон дар саҳнаи чойхонаи Боғи ботаникӣ оғоз ёфт. Меҳмононро садои доирабазм, созу наво ва таронаҳои наврӯзӣ истиқбол гирифтанд. Сипас, бо ҳузури рамзии Маликаи Наврӯзӣ ва Бобои деҳқон маҳфил ҳусни тоза касб намуд. Шеъру дуоҳои идона, таманниёти неку самимӣ ва рақсу оҳангҳои маҳаллӣ ба чорабинӣ руҳи хоса бахшида, муҳити ҷашнро боз ҳам рангорангу хотирмон сохтанд.

Дар идомаи маҳфил меҳмонон бо дастовардҳои илмии ин се муассисаи илмӣ-таълимӣ, намунаҳои ҳунарҳои мардумӣ, анвои таомҳои миллӣ, инчунин дастархони наврӯзии ҳафт шин ва ҳафт син ошно гардиданд. Ин гӯшаҳои идона на танҳо ҳусни чорабиниро афзуданд, балки бори дигар нишон доданд, ки Наврӯз пайвандгари илм, фарҳанг, маърифат ва суннатҳои деринаи миллии мост.

Зимни ифтитоҳи расмии маҳфил аз номи Институти илмҳои гуманитарии ба номи Б. Искандарови АМИТ доктори илмҳои гуманитарӣ Абдулназарзода А.А. ҳозиринро бо фарорасии баҳори хуҷастапай ва ҷашни фархундаи Наврӯз самимона табрик намуда, таъкид кард, ки Наврӯз барои мардуми тоҷик танҳо оғози соли нав нест, балки ойини эҳёи табиат, рамзи покизагӣ, худшиносӣ ва ваҳдати миллӣ мебошад. Ӯ изҳор дошт, ки Наврӯз паёми рӯшани сулҳ, дӯстӣ, созандагӣ ва умед ба фардои нек аст. Боиси ифтихори мост, ки ин ҷашни куҳанбунёди ниёгон имрӯз дар ҷаҳон мақоми баланд касб намудааст. Ба шарофати ташаббусҳои пайгиронаи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва талошҳои созандаи давлату Ҳукумати кишвар таҳти роҳбарии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, Наврӯз ба фазои байналмилалӣ роҳ ёфт ва ҳамчун ҷузъи арзишманди мероси фарҳангии башарият эътироф гардид.

Директори биологии Помир институт, доктори илмҳои биологӣ Абдудназарзода А.Ғ. зимни табрикоти худ таъкид бар он дошт, ки ҷашни Наврӯзро рамзи бедории табиат, оғози фасли сабзиш ва эҳёи зиндагӣ арзёбӣ кард. Ӯ зикр намуд, ки пайванди инсон бо табиат дар фалсафаи Наврӯз ҷойгоҳи махсус дорад ва маҳз ҳамин арзиш имрӯз аҳамияти бештар касб мекунад. Дар идомаи суханрониашон Абдулназарзода А.Ғ. ишора бар он доштанд, ки Наврӯз моро ба эҳтироми неъматҳои табиат раҳнамоӣ мекунад. Ин ҷашн инсонро ба созандагӣ, ободонӣ ва нигоҳубини муҳити зист даъват менамояд. Бояд бо ифтихор таъкид кард, ки бо талошҳои пайгиронаи Тоҷикистони соҳибистиқлол ва сиёсати фарҳангпарваронаи роҳбарияти олии кишвар Наврӯз имрӯз аз доираи як ҷашни миллӣ фаротар рафта, ба ҷашни эътирофшудаи байналмилалӣ табдил ёфтааст. Ин таъкид бо мавқеи расмии созмонҳои байналмилалӣ ва ниҳодҳои давлатии Тоҷикистон ҳамоҳанг аст.

Аз номи Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон муовини Раиси ВМКБ Фурқат Ҳукумат ҳозирин ва иштирокдорони чорабиниро ба муносибати ҷашни Наврӯз самимона табрик намуд. Бояд қайд намоем, ки ҳузури муовини Раиси ВМКБ дар ин ҳамоиши идона нишонаи равшани ҳамбастагии ҳукумат бо мардум, дастгирии арзишҳои миллӣ ва ҳамқадам будани сохторҳои давлатӣ бо ҷомеа дар роҳи ҳифзу гиромидошти суннатҳои неки аҷдодӣ мебошад.

Фурқат Ҳукумат иброз доштанд, ки Наврӯз аз зумраи муқаддастарин ойинҳои миллии мост, ки мардумро ба ваҳдат, меҳнат, накукорӣ ва созандагӣ ҳидоят менамояд. Имрӯз мо бо ифтихор мебинем, ки ин ҷашни аҷдодӣ бо дастгириҳои пайвастаи давлату Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва таҳти роҳбарии хирадмандонаи Президенти мамлакат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон мақоми ҷаҳонӣ пайдо кардааст. Ин барои ҳар як фарди ватандӯст мояи ифтихор аст. Ӯ ҳамчунин ба саҳми муассисаҳои илмӣ-таълимии вилоят дар ҳифзи арзишҳои фарҳангӣ, рушди тафаккури илмӣ ва тарбияи насли худогоҳу ватандӯст баҳои баланд дод.

Ин маҳфили расмии идона бо доирабазм, созу наво, рақсу таронаҳои ҷаззоб идома ёфт. Кормандони ин се муассисаи бонуфузи вилоят Наврузи оламафрӯзро бо рӯҳияи болида, эҳсоси ифтихори миллӣ ва шодмонии самимӣ дар фазои озоду осуда таҷлил намуданд. Ҷашни баргузоршуда бори дигар собит сохт, ки Наврӯз на танҳо мероси гаронбаҳои ниёгон, балки омили муҳими таҳкими дӯстӣ, ҳамдигарфаҳмӣ, ҳамкории илмиву фарҳангӣ ва арҷгузорӣ ба асолати миллӣ мебошад.

НАВРӮЗИ СОЛИ 2026 БАРОИ ҲАМАИ ТОҶИКИСТОНИЁН МУБОРАК БОД!

КОНФЕРЕНСИЯИ ИЛМИЮ НАЗАРИЯВӢ БАХШИДА БА ҶАШНИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ НАВРӮЗ

КОНФЕРЕНСИЯИ ИЛМИЮ НАЗАРИЯВӢ БАХШИДА БА ҶАШНИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ НАВРӮЗ

  19 марти соли 2026 дар толори Институти илмҳои гуманитарии ба номи академик Б. Искандарови Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон дар ҳамкорӣ бо Институти биологии Помир ба номи Х. Юсуфбеков конференсияи илмию назариявӣ таҳти унвони «Наврӯз дар низоми арзишҳои маънавии халқи тоҷик» баргузор гардид.

  Конференсияро сухани ифтитоҳии директори Институти илмҳои гуманитарӣ, доктори илмҳои филология Қаландариён Ҳокими Сафар, ҳусни оғоз бахшид. Мавсуф ҳозиринро ба муносибати ҷашни байналмилалии Наврӯз самимона табрик намуда, таъкид кард, ки Наврӯз на танҳо ҷашни эҳёи табиат, балки яке аз рукнҳои муҳими низоми маънавӣ ва идеологии давлатдории тоҷикон ба шумор меравад. Ба гуфтаи ӯ, ин ҷашн, ки дорои решаҳои амиқи таърихӣ ва ҷаҳонбинии ориёӣ мебошад, арзишҳое чун меҳнатдӯстӣ, ваҳдат, созандагӣ ва эҳтиром ба табиатро таҷассум менамояд.

  Ҳамзамон зикр гардид, ки барои миллати тоҷик, ки худро парчамбардори аслии ин мероси тамаддунӣ медонад, танҳо байналмилалӣ гардидани Наврӯз кофӣ нест. Эҳёи ниҳоди вижа барои омӯзиш ва рушди Наврӯз дар сатҳи девон, маркази мустақил ё сохтори давлатӣ метавонад ба таҳкими сиёсати фарҳангӣ ва ҳифзи мероси ғайримоддӣ такони ҷиддӣ бахшад.

  Сипас, директори Институти биологии Помир Абдулназарзода Абдулназар Ғоибназар оид ба арзишҳои Наврӯз суханронӣ намуда, ба аҳамияти ҳамбастагӣ ва ваҳдати иҷтимоӣ дар ин ҷашни бостонӣ таваҷҷуҳ зоҳир намуд.

  Дар идомаи конференсия, мудири шуъбаи фолклор ва адабиёти Бадахшон, номзади илмҳои филология Қурбонхонова Н. М. дар мавзуи «Нақши наврасон дар ҳифз ва таҳаввули сурудҳои анъанавии наврӯзӣ (дар мисоли “Килоғузғуз”)» маърӯза намуд. Ӯ таъкид кард, ки маросими «Килоғузғуз» на танҳо як анъанаи фароғатӣ, балки воситаи муҳими тарбиявӣ низ мебошад. Ин ойин дар тарбияи кӯдакону наврасон нақши муҳим дошта, арзишҳое чун эҳтиром ба калонсолон, саховатмандӣ, ҳамкорӣ ва ҳамдилиро ташаккул медиҳад.Зикр гардид, ки дар шароити ҷаҳонишавӣ ҳифзи чунин анъанаҳои шифоҳӣ аҳамияти махсус пайдо намуда, омӯзиш ва сабти илмии онҳо барои нигоҳдории мероси фарҳангии ғайримоддӣ зарур мебошад.

  Номзади илмҳои филология Булбулшоев У. дар мавзуи «Тақвими мардумии кӯҳистони Бадахшон ва нақши Наврӯз дар он» баромад намуда, Наврӯзро ҳамчун падидаи мураккаби фарҳангӣ ва замонӣ арзёбӣ кард. Ба гуфтаи ӯ, Наврӯз барои мардуми кӯҳистон на танҳо оғози соли мардумӣ, балки механизми танзими фаъолияти иҷтимоӣ ва иқтисодӣ низ мебошад. Ҳамчунин пешниҳод гардид, ки тақвими суннатии «Офтоб дар мард» ҳамчун намунаи дониши мардумӣ мавриди омӯзиши амиқи илмӣ қарор гирифта, ба ҳайси унсури мероси фарҳангии ғайримоддӣ шинохта шавад.

  Дар идома, номзади илмҳои филология Шакармамадов О. Н. дар мавзуи «Маросимҳои шифоҳӣ ва нақши онҳо дар фарҳанги шифоҳӣ» суханронӣ намуда, таъкид кард, ки фарҳанги шифоҳӣ дар шароити ҷаҳонишавӣ яке аз василаҳои муҳими ҳифзи арзишҳои миллӣ мебошад. Ба гуфтаи ӯ, суруду таронаҳо, ривоятҳо, мақолу чистонҳо на танҳо унсури фароғатӣ, балки пояи ташаккули маънавиёт ва ҳувияти миллӣ ба ҳисоб мераванд.

  Ҳамчунин, ходими калони илмии шуъбаи таърих, мардумшиносӣ ва бостоншиносӣ Азорабекова Ш. дар мавзуи «Таҳлили этнолингвистии вожаҳои “Боҷ”, “Барсам” ва “Сукут” дар низоми рамзии анъанаҳои мардуми ориёнасл» баромад намуда, доир ба маъно ва ҷойгоҳи ин истилоҳот дар фарҳанги маросимӣ маълумоти ҷолиб пешниҳод кард.

  Дар анҷоми конференсия миёни иштирокчиён мубоҳисаҳои илмӣ сурат гирифта, ба саволҳои пешниҳодгардида посухҳои муфассал дода шуданд.