РАҲНАМО

Шоҳназар Мирзоев – ходими пешбари шуъбаи

забонҳои помирии ИГН ба номи

академик Б. Искандарови АМИТ        

                                                       РАҲНАМО

   16 декабри соли 2025 дар  қасри  парлумон  Президенти  Ҷумхурии  Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Рахмон  бо паёми навбатии ҳарсола дар назди вакилони мардумӣ баромад намуда  оиди  натиҷахои  ба даст  омада ва нақшахои  дар пешистода  суханронӣ намуда, қайд намуданд, кӣ дар ин муддат халқи тоҷик ба бисёр комёбихо ноил гардид. Аз он ҷумла дар самти рохсозӣ, самти маориф ва тандурустӣ, энергетика ва иқтисодиёт  пешравихое хубе ба даст омаданд.

   Чи хеле ки аз таърих маълум аст, Германия ки саркунандаи ҷанги дуйуми ҷахонӣ буд  дар ин ҷанг мағлуб шуд. Итиходи Шуравӣ, ИМА, Британия ва Франсия ки ғолиби ин ҷанг шуданд, Германияро ба чор қисмат тақсим намуданд. Баъдан се қисмати аз тарафи ИМА, Британия ва Франсия ишғолшуда дар якҷоягӣ Республикаи Федеративии Германияро ташкил доданд. Вазияти  иқтисодии РФГ бисёр вазнин буд, зеро дар натиҷаи ҷанг иқтисодиёти ин мамлакат тамоман хароб гардида буд. Ба бозори РФГ аз дигар мамолик молҳои ниёзи мардум дохил мешуд ва РФГ ба бозори фуруши молҳои ғайриватанӣ табдил ёфт. Дар ин ҳол хукумати ФРГ ба мардуми немис чунин муроҷиат кард, ки онҳо бояд маҳсулотеро ки дар ватанашон истеҳсол мешавад, харидорӣ кунанд. Зеро фақат бад- ин восита онҳо метавонанд саноати ватаниро барқарор намоянд ва мардуми немисро бо ҷойи кор таъмин намоянд. Маҳз бо чунин роҳи пешгирифташуда РФГ дар муддати начандон тулонӣ ба яке аз давлатҳои аз ҷиҳати саноат тарақикардатарин табдил ёбад.

   Дар собиқ ҷумхуриҳои Итиҳоди Шуравӣ ҳам пас аз байн рафтани давлати абарқудрати Шуравӣ   чунин ҳолат буд. Ба ҷуз ин дар Тоҷикистон ҷанги шаҳрвандӣ аланга гирифт, ки тарафдори он душманони дохила ва берунаи Тоҷикистон буданд. Онҳо хоҳони он буданд, ки Точикистон бояд аз харитаи сиёсии ҷаҳон берун мешуд. Иқтисодиёти Тоҷикистон қариб ки тамоман хароб гардида буд. Вале маҳз бо сайу кӯшиши бевоситаи Президенти Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва ватандустии мардуми тоҷик ин фитнагариҳои хоинони миллат амалӣ нагардиданд ва Тоҷикистон имрӯз дар арсаи ҷаҳонӣ шинохта шудааст ва  бо бисёр мамолики ҷахон алоқаҳои сиёсӣ ва иқтисодӣ дорад.

   Дар паёми навбатӣ Президенти  Чумҳурии  Тоҷикистон муҳтарам  Эмомалӣ Раҳмон ҳангоми суханронияш гуфтанд, ки мо ба осиёби бегонагон об рехта истодаем. Агар мо ин гуфтаҳоро бодиққат таҳлил намоем, хақиқати ҳол бараъло зоҳир мегардад.

   Бинед аз тарафи муздурони тоҷик , ки дар хориҷи Ватан кор мекунанд , чи қадар пул вориди  Тоҷикистон мешавад. Ин пул аз як тараф дохил мешаваду  аз тарафи дигар боз берун меравад. Коре бояд кард ки ин пули дохилшуда берун нараваду дар худи Тоҷикистон истифода шавад. Албатта дар шароити ҳозира мамолики ҷахон бо ҳам аз ҷихати иқтисодӣ сахт алоқаманданд ва бе ин алоқа, буданашон аз имкон берун аст. Вале имрӯзҳо бисёр давлатҳои аз ҷиҳати иқтисодӣ пешрафта кӯшиш ба харҷ медиҳанд, то дигар давлатҳоро аз ҷиҳати иқтисодӣ мутеи худ созанд ва бад ин сон молҳои истеҳсокардашонро дар бозори ин давлатҳо ба фурӯш бароранд. Ин ҳолат як давлатро мутеи давлати дигар месозад ва сиёсати ҷаҳонӣ хам маҳз ба ин роҳ нигаронида шудааст. Барои ҳамин ҳам мардуми тоҷик набояд зиракии сиёсиро аз даст диҳад ва доимо ҳушёр бошад, зеро бадхоҳони мамлакат то кунун дар каминанд ва фурсати муносибро ҷуёнанд.

    Имрузҳо мо агар маҳсулоти дар бозорҳои Ватанамон ба фурӯш баровардашударо  бодиққат таҳлил намоем, мебинем ки аз нисф зиёди он мол моли хориҷӣ мебошад. Яъне мо бо дастони худамон бозорҳои ватаниямонро ба бозорҳое  табдил дода истодаем ки дар онҳо моли хориҷи ба фурӯш меравад,  ки ин на ба манфиати ватанамон аст.

   Тоҷикистони мо мамлакате аст, ки аз  бойигариҳои заминӣ маҳрум нест. Гиёҳои табобатӣ, обҳои гарми шифобахш, канданиҳои фоиданок, ҳайвоноти нодир, сангҳои қиматбаҳо, обҳои ошомиданӣ, энергетика, элементхои химявии камёб ва дигар чизҳо. Барои аз худ кардани ин бойигариҳо бояд ба илмҳои дақиқ такя намуд, то ки дар оянда олимоне ба руи кор оянд ки ин захираҳои табииро ба манфиати мардуми тоҷик равона созанд. Олимонро бошад маҳз маориф ба воя мерасонад. Барои ҳамин ҳам Пешвои миллат Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон диққати авалиндараҷаро маҳз ба пешбурди маориф ва илм равона кардааст.

            Чих еле ки аҷдодони мардуми форсу- тоҷик гуфтаанд:

                                   Илмат ба амал чу ёр гардад,

                                   Қадре ту яке ҳазор гардад.

   Бинед ки мардуми фарҳангдусти тоҷик аз давраҳои куҳан боз мавқеи илмро дар пешрафти хаёти ҷамиятӣ муаян намудааст. Маҳз бо ҳамин восита ин халқ дар ҷаҳони кунунӣ мавқеи мустаҳкам дорад ва ҷаҳониён инро эътироф мекунанд.  Барои ҳамин бояд мо ин роҳи пешгирифтаи аҷдодонамонро давом дода, кишварамонро ба яке аз давлатҳои аз ҳар ҷиҳат тарақикардатарини ҷаҳон табдил дихем. Барои ба ин мақсад расидан бояд ба алоқамандии илму амал , ки такондиҳандаи пешрафти ҷамият мебошанд такя намуд. Асоси илм бошад аз мактаб интиҳо мегирад. Бад ин сабаб ҳам пешвои миллат диққати авалиндараҷаро маҳз ба пешрафти маориф ва илм  дода истодааст.

ТАҶАССУМИ АФКОРИ МАЪНАВИЮ ФАЛСАФИИ ХАЛҚИ ТОҶИК ДАР ПАЁМ

Шакармамадов О. Н. – номзади илмҳои филологӣ, ходими

илмии шуъбаи фолклор ва адабиёти Бадахшони ИИГ

ба номи Б. Искандарови АМИТ

ТАҶАССУМИ АФКОРИ МАЪНАВИЮ ФАЛСАФИИ

ХАЛҚИ ТОҶИК ДАР ПАЁМ

   Паёми ҳамасолаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олӣ санади муҳими стратегиву сиёсӣ буда, самтҳои асосии давлатӣ ва дурнамои рушди кишварро муайян месозад. Вале дар паси ифодаҳои расмии ин ҳуҷҷат ғояҳо ва арзишҳои фалсафии амиқ нуҳуфтаанд, ки ҷаҳонбинӣ, идеология ва мақсади таърихии давлатро ифода мекунад. Паёми навбатӣ, ки 16-уми декабри соли ҷорӣ баргузор гардид, низ дорои чунин паҳлуҳои фалсафист.

   Агар мафҳуми Паём ирсол намудан, хабар расонидан, пайғом овардан бошад, аз ҷониби дигар, чун ҳамасола дар меҳвари Паём сарҷамъ мешавем, он бешубҳа ифодагари даъват намудани халқи азизи тоҷик ба муттаҳидӣ, якдигарфаҳмӣ ва якдилӣ мебошад. Аз ин ҷиҳат Паёмро на танҳо як санади сиёсиву иқтисодӣ, балки ҳамчун як изҳори амиқи фалсафӣ дар бораи рисолати давлат, мақоми инсон, ваҳдати миллӣ ва рушду созандагӣ арзёбӣ кардан мумкин аст.

   Мо шоҳиди он ҳастем, ки Ҷумҳурии Тоҷикистон дар муддати соҳибистиқлолӣ дар ҳамаи самтҳои соҳаҳои иҷтимоиву иқтисодӣ мунтазам ба натиҷаҳои назаррас ноил мегардад. Албатта, мушкилиҳову норасоиҳое, ки имрӯз дар ҷомеа ҷой доранд ва Сарвари давлат низ онҳоро ишора намуданд, инҳо омили муқаррарӣ барои тамоми ҷомеаи дунё мебошанд, ки ҳаррӯза ба он дучор мегарданд ва набояд ба ин норасоиҳо аз назари танқидӣ баҳо диҳем, балки ҳар як шаҳрванд, ки ҳисси ватандӯстӣ дорад бояд андеша кунад, ки барои ҳалли чунин мушкилиҳо кадом ҳисса ё саҳми худро гузошта метавонад.

   Сарҷамъӣ ва муттаҳидӣ пояи сулҳу субот, устувории давлат ва истиқлолият мебошанд, ки аз ин бора Пешвои азизи мо пайваста таъкид менамоянд. Имрӯз мушоҳида мекунем, ки мардуми бофарҳанги тоҷик ба саховатмандӣ ва дастгирии якдигар ва эҳтиёҷмандон таваҷҷуҳи бештаре зоҳир менамояд ва ин яке аз хислатҳои нек мебошад, ки таърихан дар ниҳоди халқи тоҷик ҷой дошта, фалсафа ва маънавиёти мардуми ориёитаборро бозгӯӣ мекунад. Бесабаб нест, ки имрӯз дар арсаи байналхалқӣ миллати тоҷик ҳамчун халқи сулҳҷӯю инсонпарвар, халқе, ки таъриху фарҳанги куҳан дорад, шинохта мешавад. 

   Нуктаи дигаре, ки Роҳбари кишвармамон ишора намуданд, таваҷҷуҳи бештаре ба илми замонавӣ ва гирифтани дониши мукаммал буда, даст кашидан аз хурофоту ҷаҳолат мебошад, ки барои пешравии ҷомеа яке аз монеаҳои ҷиддӣ ба ҳисоб меравад. Кишварҳои пешрафта имрӯз бештар ба сармояи инсонӣ такя мекунанд ва аз ҳисоби ақлу дониш, ки аз ҳама чиз гаронтар аст, иқтисодиёти худро пеш бурда истодаанд. Ҳикмати халқ “Ба осиёби дигарон об рехтан”, ки Пешвои миллат зикр намуданд, маҳз ба ҳамин маънӣ ишора меравад, ки мо ба нафъи дигарон хизмат карда истодаем. Кишварҳои дигар аз ҳисоби қувваҳои меҳнат, захираҳои табиии худамон, ки мо онҳоро истифода карда наметавонем, бозору иқтисодиёти худро ғановат карда истодаанд. Аз ин ҷиҳат, ҳар яки моро водор месозад, то ба таълиму тарбияи насли наврас, фарзандони худ диққати ҷиддӣ зоҳир намоем. Зеро рушду нумуи кишварамон маҳз аз илми муосир ва ақлу заковати мо вобаста аст.

   Яке аз андешаҳои маъруфтарини Мавлоно Ҷалолуддини Балхӣ, “Он ки дур афтад зи асли хеш, Боз ҷӯяд рӯзгори асли хеш”, ки баргашт ба худшиносиро талқин мекунад, яъне чун инсон ба дунёи моддӣ меояд, ба зиндагии дунявӣ гирифтор мешавад ва аз асли маънавии худ дур мегардад. Аммо дар қалби инсон як ангезаи ботинӣ ҳаст, ки ҳамеша ӯро водор мекунад, то аҷдод, реша ва ҳақиқати аслии худро ҷӯяд. Аз ин лиҳоз, Сарвари давлат ҳангоми мулоқот бо сокинону фаъолони кишвар ва дар Паёми хеш пайваста таъкид бар он мекунад, ки аз фарҳангу таърихи худ бархурдор бошем, расму ойини аҷдодии худро ҳифз намоем новобаста аз он, ки дар ҷаҳони муосир, аз як сӯ, технологияи рақамӣ бо суръат равнақ ёфта, дар ҳаёту рӯзгорамон  бевосита ворид мегардад, аз ҷониби дигар, дар фазои бархӯрди фарҳангҳо ва номусоидии ҷаҳон қарор дорем.    

   Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дорои паҳлуҳои гуногун буда, дар баробари сиёсати амалии давлатӣ асосҳои фалсафии инсонгароӣ, ваҳдати миллӣ, худшиносӣ ва созандагиро инъикос мекунад, ки ин ғояҳо афкори маънавию фалсафии халқи тоҷикро дар замони муосир таҷассум менамояд ва ҳамчун пояи идеологии давлат ва ҷомеа барои наслҳои имрӯзу фардо аҳаммияти муҳими таърихӣ доранд.

ВЛИЯНИЕ ЦИФРОВИЗАЦИИ НА СФЕРУ ОБРАЗОВАНИЯ В ТАДЖИКИСТАНЕ: ОТ СТРАТЕГИЧЕСКИХ ЦЕЛЕЙ К КОНКРЕТНЫМ РЕЗУЛЬТАТАМ (в контексте Послание президента Эмомали Рахмона от 16.12.2025)

Сайфуллоева Ольга Амониллоевна - кандидат экономических наук, старший научный сотрудник

Института гуманитарных наук им. Б. Искандарова отдела социально-экономических

исследований Национальной Академии наук Таджикистана

ВЛИЯНИЕ ЦИФРОВИЗАЦИИ НА СФЕРУ ОБРАЗОВАНИЯ В ТАДЖИКИСТАНЕ: ОТ СТРАТЕГИЧЕСКИХ ЦЕЛЕЙ К КОНКРЕТНЫМ РЕЗУЛЬТАТАМ (в контексте Послание президента Эмомали Рахмона от 16.12.2025)

   В условиях глобальной цифровой трансформации цифровизация становится одним из ключевых факторов устойчивого социально-экономического развития государств. Республика Таджикистан, следуя мировым тенденциям, рассматривает внедрение цифровых технологий как важнейший инструмент повышения качества жизни населения, эффективности государственного управления, а также модернизации системы образования и науки. Данные приоритеты последовательно отражаются в ежегодных Посланиях Президента Республики Таджикистан, Основателя мира и национального единства - Лидера нации Эмомали Рахмона, которые выступают в качестве программных документов стратегического развития страны.

   Анализ посланий за последние годы позволяет проследить поэтапный переход от формулирования масштабных целей в сфере цифровизации к реализации конкретных мер и получению измеримых результатов, особенно в сфере образования. В послании 2024 года цифровизация была обозначена как одно из ключевых направлений перехода к цифровой экономике. Основной акцент делался на формирование правовой базы, развитие цифровой инфраструктуры (включая сети 5G и центры обработки данных), цифровизацию государственных услуг и обеспечение кибербезопасности. Эти меры рассматривались как фундамент для долгосрочного развития человеческого капитала и повышения качества государственных и социальных услуг.

   В послании 2025 года цифровизация рассматривается уже в контексте достигнутых практических результатов. Ярким примером является внедрение цифровых биллинговых систем в энергетической сфере, которое позволило существенно сократить потери электроэнергии. В частности, в городе Душанбе за 11 месяцев текущего года потери снизились до 13%, что на 7% меньше по сравнению с аналогичным периодом 2024 года. Данный пример наглядно демонстрирует, как цифровые технологии напрямую влияют на жизнь населения, повышая прозрачность, справедливость тарификации и эффективность управления ресурсами.

   Применение цифровых технологий и искусственного интеллекта в послании 2025 года рассматривается как действенный механизм повышения эффективности государственного управления и устойчивого экономического роста, что напрямую отражается на благосостоянии граждан. Если ранее основной акцент делался на внедрении цифровых технологий в образовательный процесс, подготовке IT-специалистов и развитии цифровых компетенций педагогов, то в последние годы приоритеты эволюционировали в сторону повышения качества образования. В центре внимания оказались вопросы снижения человеческого фактора, анализа эффективности кредитной системы обучения и интеграции национальной системы образования в международное образовательное пространство.

   Практические результаты цифровизации в сфере образования уже находят отражение в реальных показателях. Так, в 2025 году 99% образовательных учреждений города Душанбе были интегрированы в систему Smart Pay. В пяти школах столицы в тестовом режиме запущена онлайн-платформа «eDonish», представляющая собой программный комплекс веб- и мобильных приложений для учителей, учащихся и родителей. Электронная система «eDonish» обеспечивает оперативный обмен информацией между школой и семьёй, контроль успеваемости обучающихся, автоматизированную обработку статистических данных и отчётности. Подобные цифровые решения способствуют снижению нагрузки на педагогов и повышению доступности образования, в том числе для регионов.

   В настоящее время более 80% школ и вузов страны обеспечены высокоскоростным интернетом. С учётом прогнозируемого роста числа обучающихся до 4 миллионов человек к 2050 году, перехода на 12-летнее обучение и увеличения подготовки IT-специалистов цифровизация становится безальтернативным условием устойчивого развития образовательной системы.

   Цифровизация становится обязательным условием конкурентоспособности выпускников и адаптации образования к вызовам XXI века. В условиях формирования экономики знаний ключевым становится вопрос подготовки кадров с учётом будущих потребностей рынка труда. Индустрия 4.0 усиливает спрос на специалистов в области анализа данных, искусственного интеллекта, машинного обучения, программирования и кибербезопасности, тогда как ряд традиционных профессий в перспективе сталкивается с автоматизацией. 

   Таким образом, анализ посланий Президента Республики Таджикистан за последние годы свидетельствует о последовательной трансформации государственной политики в сфере цифровизации образования - от стратегического планирования к получению конкретных и измеримых результатов. Цифровизация выступает инструментом повышения прозрачности и эффективности, образование - объектом постоянного качественного обновления, а наука - ключевым ресурсом международного авторитета страны.

   Триада «цифровизация - образование - наука» формирует устойчивую основу для развития экономики знаний и повышения качества жизни населения. Реализация данного курса позволяет Республике Таджикистан не только адаптироваться к глобальным вызовам, но и последовательно превращать стратегические цели в реальные социально-экономические достижения.