Институт
- Сешанбе, 23 Декабр 2025
Як соли руйдодҳои таърихию фарҳангии кишвар!
Тоҳир Садоншоев - Нозири калони кадрҳои Институти илмҳои гуманитарии ба номи Б.Искандарови АМИТ
Як соли руйдодҳои таърихию фарҳангии кишвар!
Муфассал ...Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон соли 2025-ро барои мардуми шарифи Тоҷикистон ва давлати соҳибистиқлоли тоҷикон боз як соли таърихӣ номиданд.
Бешак, соли сипаришаванда аз чанд ҷиҳат барои миллати мо ва кулли сокинони Ҷумҳурӣ таърихӣ ба шумор меравад. Пеш аз ҳама, дар ин сол дастовардҳое бузург дар самтҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ ба даст оварда шудаанд. Барои мисол, аниқ гардидани сарҳади давлатӣ бо кишварҳои ҳамсоя – ҷумҳуриҳои Қирғизистон ва Узбекистон аз зумраи он дастовардҳои сиёсие мебошанд, ки барои амнияти оммаи мардуми мо ва мардумони кишварҳои ҳамсоя аҳаммияти махсус дорад.
Дар ин сол, 10 декабр зимни иҷлоси 20-уми Кумитаи байниҳукуматии мероси фарҳанги ғайримоддии ЮНЕСКО дар ш. Деҳлии Нав номинаи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон “Фарҳанги суманакпазӣ” қабул шуда он ба Феҳристи мероси фарҳанги ғайримоддии ЮНЕСКО ворид гардид. Ин сана аз муҳимтарин ҳодисаҳои фарҳангии мо аст, ки аҳаммияти ҷаҳонӣ пайдо намуд. Инчунин, ташкили 700-солагии шоири бузурги Шарқ - Ҳофизи Шерозӣ дар Женева ва таҷлили бузургдошти ӯ дар Душанбе бо иштироки намояндагони мамлакатҳои гуногун аз он дигар ибтикороти фарҳангӣ мебошанд, ки дар соли 2025 амалӣ гардиданд.
Ва аз ҳама муҳим, соли 2025 дари даромадро ба муҳимтарин санаи сиёсии давлати мо – 35-умин солгариди Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон боз мекунад.
Ҳамаи ин ибтикорот бо ташаббус ва роҳнамоиҳои Пешвои муаззами миллат амалӣ шуда истодаанд.
Назр афкандан ба таърихи начандон тӯлонии истиқлолияти кишвар нишон медиҳад, ки дар тули 34 соли Истиқлолияти мамлакат ва 28 соли Ваҳдати миллӣ мардуми сарбаланди тоҷик маҳз бо раҳнамоии Пешвои муаззами миллат ба пешравиҳои назаррас ноил гардид. Заминаро барои ин пешравиҳо сулҳу ваҳдат, амониву осоиштагӣ фароҳам овардаст, ки аз муҳимтарин амалҳои Сарвари давлат ба шумор меравад. Дар он давлате, ки сулҳу амонӣ набошад пешравӣ дар он ҷо дида намешавад. Аммо дар солҳои басо вазнин, яъне солҳои 1990, бо ҳукми тақдир ва амри Яздон ба бахти мо - мардуми азияткашида ба сари қудрат марди ҷонфидое омад, ки зиндагӣ ва тақдири мардуми тоҷикро куллан тағйир дод ва номи миллати тоҷикро дар тамоми саёраи замин машҳур гардонд. Ин марди худодод тавонист мардуми парокандаи тоҷикро аз тамоми гӯшаву канори дунё ба диёрашон ҷамъ оварад.
Мо мардуми сарбаланди тоҷик хушбахт ва сарфароз ҳастем, ки чунин Сарварро ба мо худованд ато намудааст. Дар ин бора суханҳо зиёданд ва ҳар як шаҳрванди кишвар онҳоро бо беҳтарин суханон сабт ва иншо мекунад. Шоирон тавсифи хизматҳои Пешворо бо олитарин тавсифҳо анҷом медиҳанд ва барои мисол, шоир Муҳиддин Пайшанбезода дар як рубоӣ ин мазмунро чунин ҷо додаст:
Андар тани миллати куҳан ҷон омад.
Бо ҳукми қазо ва амри Яздон омад.
Аз баъди ҳазор соли навмедиҳо
Сомонии нав ба тахти Сомон омад.
Оре! Ин суханҳои шоири ширинкалом ҳақиқатан дуруст ва ҳақ ҳастанд. Мо агар ба вазъи ҳозира ва гузашта назар афканему онҳоро муқоиса кунем, мебинем, ки мардуми тоҷик бо ин марди худодод ба чи пешравиҳо ва тарақиёт ноил шуд.
Дар соли 2025 дар худи Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон амнияти мардум аз ҳарсола бештар таҳким ёфта, шукуфоии ҳаматарафа таъмин гардид. Бо дастгирии бевоситаи Пешвои муаззами миллат дар қаламрави Виллоят ва худи шаҳри Хоруғ чандин биноҳои баландошиёна, корхонаҳои саноатӣ, мактабҳои таҳсилоти умумӣ, роҳҳо, пулҳои мошингузар ва нақбҳо ба истифода дода шуда, садҳо мушкилии мардумро осон намуданд. Ҳамасола Пешвои муаззами миллат дар паёмҳои худ ба мардуми шарифи Тоҷикистон таъкид менамоянд, ки халқи тоҷик, асосан ҷавонон зиракии сиёсиро аз даст надода, фирефтаи расму русуми бегона нагарданд. Мо мардуми тоҷик таърихи ҳазорсолаҳо, фарҳанги бой, забон ва давлати соибистиқлоли худро дорем. Барои ҳамин мо бояд талош намоем, ки расму оини тоҷикона, сулҳу ваҳдат ва аминияти бадастовардаро аз даст надиҳем ва шукронаи сарзамини аҷдодӣ ва давлати миллӣ кунем.
Соли 2025 барои ҳамаи мо бо дастовардҳои гуногуни сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангӣ даромад ва баромадаистодааст. Боварӣ дорем, ки соли дигар ва солҳои ояндаро низ таҳти ҳидоятҳои хирадмандонаи Сарвари давлатамон бо дастовардҳои олӣ паси сар хоҳем кард.
- Душанбе, 22 Декабр 2025
ҲИФЗ ВА МУАРРИФИИ МЕРОСИ ФАРҲАНГӢ ВА МАЪНАВӢ ДАР ПАЁМИ ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН
- Панҷшанбе, 18 Декабр 2025
мизи мудаввар таҳти унвони «Раҳнамо барои рушди устувор»
АКАДЕМИЯИ МИЛЛИИ ИЛМҲОИ ТОҶИКИСТОН
ИНСТИТУТИ ИЛМҲОИ ГУМАНИТАРИИ БА НОМИ Б. ИСКАНДАРОВ
Бахшида ба Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 16 декабри соли 2025 дар Институти илмҳои гуманитарӣ ба номи Б. Искандаров бо иштироки олимону донишмандон, магистрантон ва докторантони муассиса мизи мудаввар таҳти унвони «Раҳнамо барои рушди устувор» баргузор гардид. Иштирокчиён дар ҷараёни чорабинӣ бардошту таассурот, андеша ва назари худро вобаста ба муҳтавои Паём тавассути маърӯзаҳои пурмуҳтаво баён намуданд.
Доктори илмҳои филологӣ Қаландариён Ҳоким Сафар чорабиниро бо сухани ифтитоҳӣ ҳусни оғоз бахшида, дар баромади худ ба аҳамияти таъмини ҳамоҳангии сухан ва амал дар Паёми Пешвои миллат таваҷҷуҳи махсус зоҳир намуд. Мавсуф таъкид кард, ки қуввати асосии Паёми имсола маҳз дар пайвастагии устувори гуфтаҳо бо натиҷаҳои амалии сиёсати давлатӣ ифода меёбад. Ба андешаи ӯ, ҳамин ҳамоҳангӣ эътимоди ҷомеаро тақвият бахшида, Паёмро на танҳо як санади сиёсӣ, балки роҳнамо барои фаъолияти минбаъдаи сохторҳои давлатӣ ва ҷомеа дар маҷмуъ мегардонад.
Дар идома доктори илмҳои филологӣ Абдулназарзода Абдулназар бо маърӯзаи ҷолибу пурмуҳтаво таҳти унвони «Инъикоси ифтихори бузурги миллӣ дар суханронии берун аз матни Роҳбари давлат дар Паёми имсола» баромад намуд. Мавсуф зимни суханронӣ таваҷҷуҳро ба он нуктаҳо ва суханони самимиву таъсиргузоре ҷалб кард, ки Пешвои миллат ҳангоми ироаи Паём мустақиман ба мардум иброз медоранд, аммо дар матни расмии Паём пурра инъикос намеёбанд. Ӯ ин гуна суханонро ҳамчун ҷузъи муҳими паёми маънавию эҳсосии Роҳбари давлат арзёбӣ намуда, таъкид кард, ки онҳо дар шуури ҷамъиятӣ эҳсоси ифтихори миллӣ, худшиносӣ ва ваҳдати ҷомеаро тақвият медиҳанд. Ҳамзамон, дар маърӯза масъалаи нақши ҳамин гуфторҳои беруназматнӣ дар таъсирнокӣ ва қуввати иртиботии Паём мавриди таҳлил қарор гирифт.
Номзади илмҳои иқтисод Шоидарвозова Марзия дар маърӯзаи худ таҳти унвони «Влияние цифровых технологий на условия и уровень жизни» масъалаи нақши технологияҳои рақамиро дар беҳтар шудани шароити зиндагии мардум дар иртибот бо муҳтавои Паёми Пешвои миллат баррасӣ намуд. Ӯ бо мисолҳои кӯтоҳ аз ҳаёти рӯзмарра нишон дод, ки рақамикунонӣ метавонад хизматрасониҳоро осонтару дастрас кунад ва самаранокиро боло барад. Ҳамзамон таъкид гардид, ки дар баробари паҳлуҳои мусбат, хатарҳо ва ҷанбаҳои манфӣ низ вуҷуд доранд, аз ҷумла истифодаи нодуруст, вобастагӣ ва масъалаҳои амнияти иттилоотӣ. Дар ҷамъбаст, маърӯзачӣ зарурати муносибати масъулона ва татбиқи оқилонаи технологияҳои рақамиро ҳамчун яке аз самтҳои муҳим, ки дар Паём низ таъкид шудааст, муҳим арзёбӣ кард.
Номзади илмҳои филология Некушоева Шаҳло дар маърӯзаи худ таҳти унвони «Ояндаи давлату миллат дар дасти илму маориф» ба яке аз масъалаҳои воқеан мубрами замони муосири рақамӣ - таҳкими нақши илму маориф дар рушди ҷомеа таваҷҷуҳ зоҳир намуд. Ӯ андешаҳои худро дар партави таъкиди калидии Паёми Пешвои миллат баён карда, нишон дод, ки дар шароите ки технологияҳо босуръат пеш мераванд, ниёз ба инсони босавод, донишманд, соҳибмаърифат ва дорои тафаккури солим боз ҳам бештар мешавад. Маърӯзачӣ таъкид кард, ки муҳтавои Паём маорифро на танҳо ҳамчун соҳаи иҷтимоӣ, балки ҳамчун омили калидии амният, иқтисод ва бақои ояндаи миллат арзёбӣ менамояд. Аз ҳамин дидгоҳ, баланд бардоштани сифати таълим, тарбияи насли масъулиятшинос ва рушди тафаккури интиқодӣ бояд дар маркази таваҷҷуҳ қарор гирад. Дар ҷамъбаст, ӯ бар он назар буд, ки ҳар иқдоме, ки имрӯз дар соҳаи илму маориф анҷом дода мешавад, сармоягузорӣ ба ояндаи давлат ва таҳкими худшиносии миллӣ мебошад.
Ҳамчунин номзади илмҳои таърих Шоибеков Аловидин бо маърӯзаи худ таҳти унвони «Паём — василаи ҳамгироӣ» баромад намуда, ба моҳияти муттаҳидсозанда ва ҷомеасозии Паёми Пешвои миллат таваҷҷуҳ зоҳир кард. Ӯ зимни суханронӣ нуктаҳои муҳими марбут ба рӯйдодҳои таърихию фарҳангии кишварро, ки дар Паём инъикос ёфтаанд, мавриди таҳлилу баррасӣ қарор дода, таъкид намуд, ки чунин таъкидҳо дар таҳкими худшиносии миллӣ, ҳифзи арзишҳои фарҳангӣ ва тақвияти ваҳдати ҷомеа нақши муассир доранд. Ба андешаи маърӯзачӣ, Паём на танҳо санади сиёсӣ, балки воситаи муҳимми ҳамгироии иҷтимоӣ ва рӯҳбаландсозии мардум дар роҳи рушди устувори кишвар ба шумор меравад.
Дар фарҷоми чорабинӣ миёни иштирокчиён муҳокимаи фаъол сурат гирифта, саволу ҷавоб доир шуд. Бо истифода аз вақти иловагӣ фикру мулоҳизаҳо ва пешниҳодҳои судманд ироа гардида, натиҷаҳои баррасишуда аҳамияти чунин мубодилаи афкорро дар таҳкими муҳити илмӣ ва рушди минбаъдаи ҳамкории илмӣ боз ҳам равшантар намуданд.
Муфассал ...